چرا فقط برهان لمی یقین آور است

دلیل این موضوع این است که در برهان لمی از علت پی به معلول میبریم و این یقینی است اما در برهان انی ما از معلول پی به علت میبریم و این در صورتی صحیح است که علت منحصر در همان باشد.

مثلا در مثال انبساط آهن که پی به گرما میبریم شاید کشش آهن سبب انبساط آن شده باشد که با این حساب استدلال ما صحیح نمی باشد. و گرما سبب انبساط آن نشده است یعنی اصلا گرمایی در کار نیست.

 

اما در مورد برهان لمی گرما سبب انبساط آهن خواهد شد و این یقینی است. یعنی از گرما پی به انبساط آهن بردن یقینی است.

 

در برهان انی ما علاوه بر اثبات علت، بایستی انحصار آن را نیز اثبات کنیم که در غیر این صورت برهان ما یقین آور نخواهد بود.

برهان انی و لمی

برهان اِنّی به برهانی گفته میشود که از معلول پی به وجود علت ببریم و برهان لِمّی به برهانی گفته میشود که از وجود علت پی به وجود معلول ببریم.

 

مثلا اگر قطعه فلزی که جنسش مثلا آهن باشد منبسط شود ما پی به وجود گرما میبریم زیرا گرما سبب انبساط آهن میشود. این برهان را انی گویند زیرا ما از وجود معلول که همان انبساط آهن باشد پی به وجود گرما می بریم.

حال اگر در همین مثال ما از وجود گرما به انبساط آهن پی ببریم این برهان از نوع لمی میشود. یعنی اگر فلز آهن گرما ببیند منبسط خواهد شد یعنی از گرما که علت باشد به انبساط که معلول باشد خواهیم رسید.