دین کدام نیاکان؟

برخی اوقات از برخی افراد میشنوم که میگویند ما باید به

دین و آیین نیاکانمان باشیم و از این جور خزعبلات. اول

باید از این افراد پرسید که منظور شما از گذشتگان چه

کسانی هستند؟ پدر بزرگهایمان، مردمان صد سال پیش،

دویست سال پیش، هزار سال پیش و ... . تمامی این افراد

نیاکان ما می باشند که گذشته از آیین و دین دارای

رسومات و فرهنگ های متفاوتی بوده اند. اغلب هم

منظورشان از نیاکان ما مردمان قبل از اسلام هستند که در

نیاکان نامیدن این افراد هم بایستی از آنها پرسید که چرا

فقط این افراد نیاکان ما هستند و بقیه گویی اصلا نیستند.

بعد اینکه چرا باید از نیاکانمان پیروی کنیم؟ مثلا اگر

نیاکان ما اعتقاد به تخت بودن کره زمین داشته اند، آیا

باید از این مزخرف پیروی کنیم؟ یا اگر اعتقاد داشتند که

مثلا آتش خدای واجب الوجود است یا مثلا بت فلان

خدای عالم است یا مثلا میتوان با محارممان مثل خواهر یا

برادر و یا مادر خود ازدواج کنیم، آیا باید از چنین مسخره

هایی پیروی کنیم؟ چرا در زمینه رفت و آمد یا ارتباط با

دیگران از اسب و چاپار استفاده نمیکنیم؟ مگر این هم از به

اصطلاح نیاکان ما نیست؟ همه این موارد از جهالت افراد

نشات میگیرد و چیزی نیست جز کنار گذاشتن عقل و

عقلانیت.

ثبوت و اثبات

اگر به طور عقلی وجود و یا عدم چیزی را بحث کنیم این مقام ثبوت است. مثلا بحث کنیم که آیا کوه طلا امکان عقلی دارد یا نه. و یا مثلا بحث کنیم که آیا عقلا عددی صحیح و طبیعی میتواند هم زوج باشد و هم فرد.

 

اگر از وجود و یا عدم چیزی در عالم واقع و جهان بیرونی بحث کنیم این مقام اثبات است. مثلا بحث کنیم که آیا در این دنیا سیمرغ وجود دارد یا نه و یا بحث کنیم که کوه طلا وجود دارد یا نه.

 

همانطور که در بالا دیدید، ثبوت مقدم بر اثبات است و اگر چیزی ثبوتش تحقق پیدا کرد آنگاه میتوان در مورد اثباتش بحث کرد اما اگر چیزی در مقام ثبوت محقق نشد دیگر نمیتوان در مورد اثبات آن صحبتی کرد مثلا وجود اجتماع نقیضین و یا شریک الباری که عقلا ممتنع هستند را نمیتوان در مورد اثبات و وجود خارجیشان بحث کرد.

در مثال های بالا کوه طلا امکان عقلی دارد یعنی عقلا چنین چیزی محال نیست اما در عالم واقع ما چیزی به نام کوه طلا نداریم.

چرا فقط برهان لمی یقین آور است

دلیل این موضوع این است که در برهان لمی از علت پی به معلول میبریم و این یقینی است اما در برهان انی ما از معلول پی به علت میبریم و این در صورتی صحیح است که علت منحصر در همان باشد.

مثلا در مثال انبساط آهن که پی به گرما میبریم شاید کشش آهن سبب انبساط آن شده باشد که با این حساب استدلال ما صحیح نمی باشد. و گرما سبب انبساط آن نشده است یعنی اصلا گرمایی در کار نیست.

 

اما در مورد برهان لمی گرما سبب انبساط آهن خواهد شد و این یقینی است. یعنی از گرما پی به انبساط آهن بردن یقینی است.

 

در برهان انی ما علاوه بر اثبات علت، بایستی انحصار آن را نیز اثبات کنیم که در غیر این صورت برهان ما یقین آور نخواهد بود.

برهان انی و لمی

برهان اِنّی به برهانی گفته میشود که از معلول پی به وجود علت ببریم و برهان لِمّی به برهانی گفته میشود که از وجود علت پی به وجود معلول ببریم.

 

مثلا اگر قطعه فلزی که جنسش مثلا آهن باشد منبسط شود ما پی به وجود گرما میبریم زیرا گرما سبب انبساط آهن میشود. این برهان را انی گویند زیرا ما از وجود معلول که همان انبساط آهن باشد پی به وجود گرما می بریم.

حال اگر در همین مثال ما از وجود گرما به انبساط آهن پی ببریم این برهان از نوع لمی میشود. یعنی اگر فلز آهن گرما ببیند منبسط خواهد شد یعنی از گرما که علت باشد به انبساط که معلول باشد خواهیم رسید.